ایران کشوری نفت خیز است و برای گسترش فعالیتهای خود نیازمند شیوههای جدید مدیریتی، شیوههای نوین استخراج و فروش نفت و بهویژه روشهای نوین مالی میباشد. با توجه طرح احیای چاههای غیرفعال و کم بازده، حوزه نفت ایران نیازمند شیوههای نوین مالی است اما در ایران برای گسترش صنعت نفت همچنان روشهای مالی سنتی و کند اجرا میشود.
روشهای سنتی مالی برای مدیریت تولید در صنعت نفت، که یکپارچگی کمتری را در فرایندهایشان دارند، بهرهوری و تاثیر خود را از دست دادهاند. برای جبران جنبههای منفی آن، تامین مالی زنجیره تأمین به صورت فرایندی منسجم برای مدیریت منظم جریان تولید، جریان اطلاعات و جریان مالی فعالیتهای مربوط به زنجیره تأمین صنعت نفت را قوت میبخشد. برای درک بهتر تاثیر تامین مالی مذکور نیاز است دستهبندی فعالیت در حوزه نفت را بدانیم.
فعالیت حوزه نفت را میتوان به دو بخش بالادستی و پاییندستی تقسیم کرد. اصلیترین فعالیتهای بالادستی زنجیره تأمین صنعت نفت عبارتند از: اکتشاف، حفاری، استخراج، احداث واحدهای بهرهبرداری، استقرار خطوط لوله انتقال و تولید و عرضه نفت خام است. هدف این قسمت از زنجیره تأمین، تولید نفت خام است که به پالایشگاههای محلی و یا پایانه های صادرات نفت، خام عرضه میشود.
فرایندهای پالایش نفت خام در پالایشگاهها و تولید فراوردههای نفتی و توزیع آن به مصرف کنندگان در قسمت پایین دستی صنعت نفت بخش دیگری از زنجیره تأمین صنعت نفت را تشکیل میدهد. مسائل مرتبط با توسعه میدانهای نفتی را میتوان به قسمت برنامهریزی سرمایهگذاری، مکانیابی و تخصیص تسهیلات و برنامهریزی تولید تقسیم بندی نمود. بهطور کلی تصمیمگیریهای راهبردی و عملیاتی در نظر گرفتهشده زنجیره تأمین نفت را میتوان فرایند تولید نفت خام، انتقال آن به پالایشگاهها و مراکز فراوری و توزیع آن به مصرفکنندگان کلان و خرد در نظر گرفت. که برای این فرایند، تامین مالی زنجیرهای یا SCF یک رویکرد خلاق و مفید است. شرکتها نفتی جهت تخصیص منابع مالی و بهینه سازی جریانهای مالی در زنجیره تامین خود از آن استفاده می کنند. این رویکرد کاهش هزینهها، افزایش سودآوری و کارایی هرچه بیشتر شرکتها را به دنبال دارد و با ارائه گزینههای انتخابی برای پرداختها، باعث بهینهسازی نقدینگی در شبکه شرکتها می شوند.
پلتفرم مدیریت مالی زنجیره تامین در صنعت نفت شامل چند جزء اصلی مثل نهادهای مالی، تامین کنندگان شرکتهای نفتی، شرکتهای نفتی، واسطهگران، شرکتهای نفتی خارجی و خریداران که در ایران دولت است، می باشد.
شیوه های تامین مالی زنجیره ای در صنعت نفت و سایر صنعتها
- تنزیل اسناد دریافتنی؛
- خرید دین؛
- عاملیت (تامین مالی مطالبات فروشنده با فاکتورینگ)؛
- عاملیت معکوس (تامین مالی حسابهای پرداختنی خریدار یا فاکتورینگ معکوس)؛
- اوراق بهادار سازی اسناد دریافتنی؛
- پرداخت تسهیلات.
ابزارهای تامین مالی زنجیره ای
- برات الکترونیکی؛
- سفته الکترونیکی؛
- کارت اعتباری؛
- اعتبارات اسنادی داخلی مدت دار؛
- اوراق گواهی اعتبار مولد (گام)؛
- سایر ابزارهای مالی و تجاری مجاز.